Listopad kojarzy się raczej z końcem sezonu ogrodniczego niż z nowymi nasadzeniami. Drzewa tracą liście, temperatury spadają, a pierwsze przymrozki coraz częściej przypominają, że zima jest blisko. Czy oznacza to, że na sadzenie roślin jest już za późno?
Nie zawsze. W listopadzie nadal można sadzić część drzew i krzewów, pod warunkiem że ziemia nie jest zamarznięta ani nadmiernie podmokła, a wybrane rośliny są odpowiednio odporne.
Na Podlasiu trzeba jednak zachować większą ostrożność niż w cieplejszych częściach Polski. Jesienna pogoda potrafi szybko się zmienić, dlatego w listopadzie znacznie ważniejsze od konkretnej daty są rzeczywiste warunki w ogrodzie.
Dla wielu drzew dobrym terminem sadzenia jest jesień, a możliwość sadzenia kończy się dopiero wraz z zamarznięciem gleby.
Co można sadzić w listopadzie? Odpowiedź w skrócie
Jeżeli pogoda jest łagodna, a ziemia pozostaje niezamarznięta i nadaje się do uprawy, w listopadzie można nadal sadzić przede wszystkim:
odporne drzewa i krzewy liściaste,
drzewa i krzewy owocowe odporne na mróz,
rośliny z odkrytym systemem korzeniowym znajdujące się w stanie spoczynku,
część krzewów żywopłotowych,
odporne rośliny uprawiane w pojemnikach.
Znacznie większej ostrożności wymagają natomiast gatunki ciepłolubne, zimozielone i rośliny bardziej wrażliwe na mróz.
W przypadku listopadowego sadzenia podstawowa zasada brzmi:
im później sadzisz, tym bardziej odporna powinna być roślina i tym lepsze powinny być warunki pogodowe.
Czy listopad to dobry miesiąc na sadzenie roślin na Podlasiu?
Może być, ale nie zawsze.
W październiku warunki do ukorzeniania są zwykle korzystniejsze, ponieważ gleba jest jeszcze stosunkowo ciepła. W listopadzie okno czasowe staje się krótsze.
W praktyce warto sprawdzić trzy rzeczy.
1. Czy ziemia jest zamarznięta?
Jeżeli szpadel bez problemu wchodzi w ziemię, a podłoże można normalnie przekopać, samo wystąpienie nocnego przymrozku nie musi jeszcze oznaczać końca sadzenia.
Jeśli jednak grunt jest zmarznięty na stałe, sadzenie należy odłożyć.
2. Czy ziemia nie jest zalana?
Późną jesienią problemem może być nie tylko mróz, ale również nadmiar wody.
Nie należy sadzić roślin w rozmokniętej glebie, w której po wykopaniu dołka stoi woda. Korzenie potrzebują również dostępu do powietrza.
3. Czy roślina jest odporna?
W listopadzie nie warto eksperymentować z gatunkami szczególnie wrażliwymi.
Na Podlasiu bezpieczniej postawić na drzewa i krzewy znane z dobrej odporności na niskie temperatury.
Rośliny w doniczkach czy z odkrytym korzeniem – co można sadzić później?
To bardzo ważne rozróżnienie.
Rośliny z odkrytym korzeniem
Drzewa i krzewy z odkrytym systemem korzeniowym sprzedaje się w stanie bezlistnym, między innymi jesienią. Październik i listopad należą do typowego okresu sprzedaży takich sadzonek.
Po zakupie trzeba szczególnie pilnować, aby korzenie nie wyschły.
Takiej rośliny nie należy zostawiać przez kilka dni z odsłoniętymi korzeniami na wietrze albo w ogrzewanym pomieszczeniu.
Najlepiej posadzić ją możliwie szybko.
Rośliny w pojemnikach
Rośliny uprawiane w donicach dają większą elastyczność, ponieważ ich system korzeniowy pozostaje w bryle podłoża.
Mogą być sadzone również później, jeśli warunki pogodowe na to pozwalają.
Nie oznacza to jednak, że każdą roślinę z doniczki warto posadzić pod koniec listopada. Gatunki wrażliwe na mróz mogą nie zdążyć odpowiednio przygotować się do pierwszej zimy.
Jakie drzewa owocowe można sadzić w listopadzie?
Późna jesień jest tradycyjnym terminem sadzenia wielu drzew owocowych.
W sprzyjających warunkach w listopadzie można rozważyć między innymi:
Jabłonie
Jabłonie dobrze nadają się do jesiennego sadzenia i należą do bardziej oczywistych wyborów w warunkach Podlasia.
Przy zakupie należy zwrócić uwagę nie tylko na odmianę, ale również na podkładkę, która wpływa na siłę wzrostu i docelową wielkość drzewa.
Grusze
Wiele odmian grusz również można sadzić jesienią.
W chłodniejszym regionie szczególnie ważne jest wybranie odmiany o odpowiedniej mrozoodporności oraz słonecznego stanowiska.
Śliwy
Odporne odmiany śliw można sadzić późną jesienią, o ile gleba nie zamarzła.
Wiśnie
Wiśnie również należą do drzew, które można sadzić w okresie spoczynku.
Ważny będzie jednak wybór stanowiska bez długotrwałych zastoisk wodnych.
A co z morelą, brzoskwinią i nektarynką?
W listopadzie na Podlasiu podchodziłabym do nich znacznie ostrożniej.
Brzoskwinie, morele i nektaryny są bardziej wrażliwe na mróz niż np. jabłonie czy śliwy. Źródła ogrodnicze dotyczące listopadowych nasadzeń również wskazują, że w przypadku bardziej wrażliwych gatunków owocowych bezpieczniej poczekać do wiosny.
Jeżeli kupujesz takie drzewko późną jesienią, warto zapytać w szkółce o konkretną odmianę i najlepszy termin jej posadzenia.
Jakie krzewy owocowe można sadzić przed zimą?
Jesień jest bardzo dobrym terminem dla wielu odpornych krzewów owocowych.
W listopadzie, przy odpowiedniej pogodzie, można sadzić między innymi:
porzeczki,
agrest,
aronię,
jagodę kamczacką,
część dereni jadalnych.
To właśnie jesienią wiele takich roślin znajduje się już w stanie spoczynku.
Po posadzeniu należy je jednak dokładnie podlać, nawet jeśli ziemia wydaje się wilgotna.
Czy można sadzić berberysy w listopadzie?
Tak, odporne krzewy liściaste, takie jak berberysy, mogą być sadzone późną jesienią, jeśli gleba nadal jest możliwa do uprawy.
Berberysy dobrze sprawdzają się na Podlasiu ze względu na wysoką odporność wielu odmian.
Można wykorzystać je:
na rabatach,
jako niski żywopłot,
w nasadzeniach przy ogrodzeniu,
jako kolorystyczny akcent pomiędzy innymi krzewami.
Przy późnym sadzeniu szczególnie ważne jest dokładne podlanie i ściółkowanie strefy korzeniowej.
Jakie inne krzewy można jeszcze sadzić?
Jeżeli listopad jest łagodny, można rozważyć także inne odporne krzewy liściaste.
Dobrymi przykładami są:
Pęcherznice
Odporne, tolerancyjne i dobrze znoszące warunki panujące na Podlasiu.
Derenie
Wiele dereni jest odpornych na mróz i dobrze sprawdza się również w mniej idealnych warunkach glebowych.
Tawuły
Odporne odmiany mogą być sadzone jesienią, szczególnie jeśli są dobrze ukorzenione w pojemniku.
Ligustr
Popularny wybór do żywopłotów liściastych. Jesień jest tradycyjnym terminem sadzenia krzewów żywopłotowych z odkrytym systemem korzeniowym.
Aronia
Bardzo odporna na chłód, a przy tym ozdobna i użytkowa.
Na naszym blogu znajduje się już zestawienie roślin dobrze radzących sobie w warunkach Podlasia, m.in. dereni, pęcherznic, berberysów, aronii i wielu odpornych bylin.
Czy w listopadzie można sadzić żywopłot?
Tak – szczególnie żywopłot z odpornych gatunków liściastych.
Późna jesień może być dobrym terminem na sadzenie:
ligustru,
grabu,
berberysu,
części innych krzewów liściastych.
To szczególnie praktyczne w przypadku roślin sprzedawanych z odkrytym korzeniem.
Trzeba jednak pamiętać, że sadzenie dużej liczby roślin bardzo późno jesienią wymaga dobrego przygotowania stanowiska. Jeśli gleba jest ciężka, mokra albo zamarzająca, bezpieczniej przełożyć prace na wiosnę.
Czy można sadzić byliny w listopadzie?
Tutaj ostrożność powinna być większa.
Odporne byliny uprawiane w pojemnikach można sadzić na początku listopada podczas łagodnej pogody, ale nie jest to już najlepszy termin dla każdego gatunku.
W przypadku późnych nasadzeń:
wybieraj przede wszystkim odmiany dobrze odporne na mróz,
unikaj sadzenia w rozmokniętej glebie,
ściółkuj podłoże po posadzeniu,
nie nawoź roślin azotem,
unikaj bardzo późnego sadzenia gatunków wrażliwych.
Jeśli listopad jest zimny i występują już regularne przymrozki, lepiej przygotować rabatę teraz, a nowe byliny posadzić wiosną.
A co z iglakami i roślinami zimozielonymi?
To grupa, przy której w listopadzie należy zachować szczególną ostrożność.
Rośliny zimozielone tracą wodę również zimą. Późno posadzone mogą mieć zbyt mało czasu na dobre ukorzenienie, a po zamarznięciu ziemi nie będą mogły efektywnie pobierać wody.
Dlatego późne sadzenie:
żywotników,
cyprysików,
różaneczników,
części zimozielonych krzewów
lepiej oceniać indywidualnie.
Jeżeli roślina zostanie posadzona jesienią, powinna zostać dobrze podlana przed zamarznięciem gleby.
W przypadku bardzo późnego terminu rozsądniejszym rozwiązaniem może być pozostawienie sadzenia do wiosny.
Czego lepiej już nie sadzić w listopadzie?
W chłodniejszych warunkach Podlasia późną jesienią unikałabym przede wszystkim:
gatunków szczególnie wrażliwych na mróz,
świeżo sprowadzonych roślin nieprzyzwyczajonych do lokalnego klimatu,
bardzo młodych i delikatnych sadzonek,
roślin zimozielonych wymagających długiego okresu ukorzeniania,
brzoskwiń, moreli i nektaryn przy niepewnej pogodzie,
roślin sadzonych do zimnej, rozmokniętej lub zamarzniętej gleby.
Jeżeli masz wątpliwości, nie warto sadzić rośliny tylko dlatego, że „jeszcze da się wykopać dół”.
Lepiej przechować ją prawidłowo albo odłożyć zakup do odpowiedniego terminu niż ryzykować utratę sadzonki.
Jak prawidłowo sadzić rośliny w listopadzie?
Późnojesienne sadzenie wymaga trochę większej dokładności niż sadzenie we wrześniu.
1. Przygotuj dół przed zakupem, jeśli możesz
Jeżeli planujesz większą liczbę nasadzeń, warto przygotować stanowisko wcześniej.
Nie zostawiaj wykopywania kilkunastu dołów na dzień, kiedy temperatura gwałtownie spada.
2. Nie przesusz korzeni
Dotyczy to szczególnie roślin z odkrytym systemem korzeniowym.
Korzenie powinny pozostawać wilgotne od momentu zakupu aż do umieszczenia w ziemi.
3. Posadź roślinę na właściwej głębokości
Rośliny nie powinny być sadzone znacznie głębiej niż rosły wcześniej.
Miejsce szczepienia drzew owocowych powinno pozostać nad poziomem gruntu.
4. Dokładnie zasyp korzenie
Ziemia powinna wypełnić przestrzenie pomiędzy nimi.
Nie zostawiaj dużych pustych kieszeni powietrznych.
5. Obficie podlej
To jeden z najczęściej pomijanych etapów jesienią.
Roślinę należy dokładnie podlać również wtedy, gdy temperatura jest niska.
Podlanie pomaga ziemi dobrze przylegać do korzeni.
6. Zastosuj ściółkę
Warstwa kory, kompostu lub innego odpowiedniego materiału pomaga ograniczyć szybkie zmiany temperatury i utratę wilgoci.
Nie usypuj jednak materiału bezpośrednio przy pniu.
Czy rośliny posadzone w listopadzie trzeba nawozić?
Nie.
Późną jesienią nie stosujemy nawozów azotowych mających pobudzać roślinę do wzrostu.
Roślina ma wejść w okres spoczynku, a nie produkować nowe, miękkie pędy przed zimą.
Jeżeli gleba wymaga poprawy, można wykorzystać odpowiednio dojrzały kompost lub przygotować stanowisko wcześniej, ale intensywne nawożenie mineralne należy pozostawić na kolejny sezon.
Jak zabezpieczyć listopadowe nasadzenia przed zimą?
Rośliny posadzone bardzo późno mają krótszy czas na ustabilizowanie systemu korzeniowego.
Dlatego warto:
dokładnie je podlać przed mrozami,
wyściółkować strefę korzeniową,
młode drzewa ustabilizować palikiem,
zabezpieczyć pnie drzewek owocowych przed zwierzętami,
bardziej wrażliwe egzemplarze chronić przewiewnym materiałem dopiero po nadejściu trwałych chłodów.
Nie należy szczelnie owijać roślin folią.
Co zrobić, jeśli kupiłem roślinę, ale przyszły mrozy?
Najważniejsze jest zabezpieczenie systemu korzeniowego.
Roślin z odkrytym korzeniem nie można zostawić na powietrzu.
Jeśli chwilowo nie możesz ich posadzić w docelowym miejscu, można je tymczasowo zadołować, czyli umieścić korzenie w ziemi i dokładnie je przykryć do czasu poprawy warunków.
W szkółkarstwie zabezpieczanie korzeni przed przesuszeniem jest kluczowe właśnie w przypadku roślin z odkrytym systemem korzeniowym.
Czy warto czekać do wiosny?
Czasami zdecydowanie tak.
Listopadowe sadzenie ma sens przede wszystkim wtedy, gdy:
roślina jest odporna,
pogoda jest stabilna,
gleba nie zamarzła,
stanowisko jest dobrze przygotowane,
możesz roślinę od razu posadzić i podlać.
Jeśli któryś z tych warunków nie jest spełniony, wiosna będzie bezpieczniejszym wyborem.
Nie warto traktować jesiennego terminu jako wyścigu z kalendarzem.
Co można sadzić w listopadzie na Podlasiu – praktyczne podsumowanie
| Roślina | Sadzenie w listopadzie | Uwagi |
|---|---|---|
| Jabłoń | TAK | jeśli ziemia nie jest zamarznięta |
| Grusza | TAK | wybieraj odmiany odporne |
| Śliwa | TAK | przy sprzyjającej pogodzie |
| Wiśnia | TAK | stanowisko bez zastoin wody |
| Brzoskwinia | LEPIEJ WIOSNĄ | większa wrażliwość na mróz |
| Morela | LEPIEJ WIOSNĄ | szczególnie na Podlasiu |
| Nektarynka | LEPIEJ WIOSNĄ | gatunek bardziej ciepłolubny |
| Porzeczka | TAK | dobry termin jesienny |
| Agrest | TAK | dobry termin jesienny |
| Aronia | TAK | bardzo odporna |
| Berberys | TAK | wybieraj odporne odmiany |
| Pęcherznica | TAK | dobrze znosi lokalne warunki |
| Dereń | TAK | zależnie od gatunku i odmiany |
| Ligustr | TAK | dobry na jesienne żywopłoty |
| Iglaki | OSTROŻNIE | późny termin zwiększa ryzyko |
| Byliny | ZALEŻY | najlepiej odporne i dobrze ukorzenione |
Gdzie kupić rośliny do jesiennego sadzenia w Białymstoku?
Jeżeli planujesz ostatnie nasadzenia przed zimą, warto wybierać rośliny dopasowane do lokalnego klimatu.
W Szkółce Kruszewscy w Fastach koło Białegostoku dostępne są drzewa i krzewy ozdobne, drzewa i krzewy owocowe oraz inne rośliny przeznaczone do ogrodów na Podlasiu.
Przed zakupem warto powiedzieć:
gdzie roślina ma zostać posadzona,
czy stanowisko jest słoneczne czy zacienione,
jaka jest gleba,
czy miejsce jest osłonięte od wiatru,
czy planujesz sadzić od razu.
Dzięki temu można ocenić nie tylko, co posadzić, ale również czy pod koniec jesieni lepiej zrobić to jeszcze teraz, czy z konkretnym gatunkiem poczekać do wiosny.
Najczęściej zadawane pytania
Do kiedy można sadzić rośliny jesienią?
Nie ma jednej daty dla całej Polski. W przypadku wielu drzew i krzewów granicą jest trwałe zamarznięcie gleby. Na Podlasiu okres ten może zakończyć się wcześniej niż w cieplejszych regionach.
Czy można sadzić rośliny po pierwszych przymrozkach?
Tak, jeśli przymrozki były krótkotrwałe, gleba rozmarzła i można ją normalnie przygotować. Nie sadzimy do ziemi trwale zamarzniętej.
Czy listopad to dobry termin na sadzenie jabłoni?
Tak. Jabłonie dobrze nadają się do jesiennego sadzenia, szczególnie sadzonki znajdujące się w stanie spoczynku.
Czy można sadzić porzeczki i agrest w listopadzie?
Tak, przy odpowiedniej pogodzie listopad nadal może być dobrym terminem na sadzenie odpornych krzewów owocowych.
Czy w listopadzie można sadzić tuje?
Możliwość posadzenia rośliny z pojemnika nie oznacza, że późny listopad jest najlepszym terminem. Przy roślinach zimozielonych bezpieczniej zakończyć nasadzenia wcześniej, aby system korzeniowy miał więcej czasu na ustabilizowanie się przed zamarznięciem gleby.
Czy trzeba podlewać rośliny posadzone przed zimą?
Tak. Świeżo posadzone drzewa i krzewy powinny zostać dokładnie podlane. Dotyczy to również późnej jesieni.
Czy warto sadzić rośliny w listopadzie? Podsumowanie
Listopad nie musi oznaczać końca sadzenia w ogrodzie.
Jeżeli ziemia pozostaje niezamarznięta, pogoda jest łagodna, a wybierana roślina dobrze znosi lokalny klimat, nadal można posadzić wiele drzew i krzewów.
Na Podlasiu szczególnie dobrze sprawdzają się w tym terminie odporne drzewa i krzewy liściaste oraz wiele roślin owocowych znajdujących się w stanie spoczynku.
Nie warto natomiast ryzykować z gatunkami ciepłolubnymi i bardziej wrażliwymi.
Najważniejsza zasada? Patrz na pogodę i roślinę, nie tylko na datę w kalendarzu.
Nie wiesz, czy wybraną roślinę można jeszcze posadzić przed zimą?
Odwiedź Szkółkę Kruszewscy w Fastach koło Białegostoku. Pomożemy dobrać rośliny do warunków panujących w ogrodzie i podpowiemy, które można posadzić jeszcze tej jesieni, a z którymi lepiej poczekać do wiosny.